« آنان ( آريائيان ) از اين ارواح مضر متنفر بودند ، آنها را لعنت مىكردند و هيچ وقت در صدد بر نمىآمدند كه رضايت خاطرشان را فراهم و به واسطهء قربانيها ، اوراد و عبادتهاى مختلف غضب ايشان را مبدل به رحمت سازند و همين خود يكى از وجوه اختلاف اساسى معتقدات اقوام آريايى با اقوام ترك و مغول مىباشد ؛ چه مطابق عقيدهء اينان بايد قواى مضر را به وسيلهء عبادت و قربانيها ارضا كرد ، بايد مرحمت و دفع مضرت آنان را خريد و با ايشان ساخت . » « 1 » اگر سخن دكتر معين را بپذيريم ، بايد بگوييم زردشت از اين نظر اصلاحى نكرده است ؛ پرستش ديوها در ميان آريائيان معمول نبوده تا زردشت نهى كند . ولى ظاهراً اين ادعا اشتباه است و بر خلاف گفتهء همهء محققان است . از تأكيدات شديدى كه از زردشت در اين زمينه نقل شده معلوم مىشود كه پرستش ديوها معمول بوده است . در كتاب تاريخ جامع اديان ، تأليف جان ناس ، ترجمهء على اصغر حكمت ، پس از بحثى دربارهء تغييراتى كه در مفهوم كلمهء « اهورا » و كلمهء « ديو » در ميان هنديها و ايرانيها پيدا شده است مىگويد : « زردشت . . . بالصراحة اعلام فرمود كه اين ديوها ( معبود مغان و تورانيان ) همه ارواح شرير و زيانكارند كه با ارواح نيك و روانهاى خير و نيكوكار در ستيز و آويز مىباشند . آنها پدر دروغ و فريبندهء نهادهاى پاك مىباشند و مصدر شر و بدى و زشتكارىاند و آدميان را از پرستش اهورامزدا باز مىدارند . پس عبادت آنها را منع فرمود . » « 2 » جان ناس دعوت زردشت را در مطالب ذيل خلاصه مىكند : « الف . اعلام بعثت خودش و دعوت مردم به قبول پيامبرى او . ب . از آن همه ارواح متعدده ( رايج و معمول در ميان مردم آن عصر ) تنها يك روان خوب و نيكو كه اهورامزدا بود پذيرفته و او را بالاترين و بزرگترين خدايان دانست ، آفريدگار و دانا و برترين روانهاى علوى قرار

--> ( 1 ) . مزديسنا و ادب پارسى ، ص 36 . ( 2 ) . تاريخ جامع اديان ، تأليف جان ناس ، ترجمهء على اصغر حكمت ، ص 306 .